
Inkundla ye-SA Air Force (SAAF) isikhuze umkhuba wokusebenziswa kwezindiza zikaMbuso ukuthutha izikhulu eziphezulu zikahulumeni, okubukeka ihlanganisa noMengameli Cyril Ramaphosa nesekela lakhe uPaul Mashatile, lapho bekunemicimbi yezepolitiki ye-ANC (African National Congress). Lokhu kuvezwe amaqembu aphikisayo, iDemocratic Alliance (DA) ngaphambi kokuthi iNingizimu Afrika iye okhethweni kulo nyaka.
Ngokubika kwe Defence Web, Ungqongqoshe wezokuvikela nomakadebona bezempi u-Kobus Marais uthi ukusetshenziswa kwe-21 Squadron Falcon 50 “kuwukuxhashazwa okungaqondakali” phakathi kwezincwadi zoNgqongqoshe kanye nezoMongameli. Umnyombo wengxabano kaMarais wuhlelo lwendiza ekhombisa i-LMG2, uphawu locingo olusetshenziswa uma iPhini likaMongameli ligibele. I-LMG1 wuphawu olugcinelwe uMongameli, kanti i-LMG3 isetshenziselwa uNgqongqoshe Wezokuvikela.
UMarais unohlelo lwendiza okuhloswe ngalo ukuthi uRamaphosa noMashatile bandiza phakathi kwe-CTIA (Isikhumulo Sezindiza SaseKapa) kanye Nesikhumulo Sezindiza Samazwe Ngamazwe Sase-Kruger Mpumalanga (KMIA) mhlaka-5 Januwari 2024 ngendiza ye-SAAF Falcon 50 kanye nezinye izindiza eziyisishiyagalolunye phakathi kwe-KMIA ne-KMIA. I-AFB (Air Force Base) i-Waterkloof e-Centurion, ngaphansi kophawu lwekholi lwe-LMG2.
NgokukaMarais, i-Presidential Handbook “ayikuhlinzekeli ukusetshenziswa kwe-SAAF ukuze kuthuthwe amalungu esigungu esiphezulu kanye nabaphathi beqembu lezepolitiki ngezinhloso zeqembu lezepolitiki. Izenzo zikaRamaphosa kanye noMashatile azigcini nje ngokungabi nandaba futhi azifanelekile, kodwa futhi zikhombisa ukuxhashazwa okungalawuleki kwemithombo yombuso naphezu kwesimo esinyantisayo se-SANDF, ikakhulukazi i-SAAF, isabelomali sayo esiqhubeka nokuwohloka sithinta ngokushesha ukulungela umsebenzi wombutho wezokuvikela;
Isimo esiwohlokayo semishini eyinhloko ye-SAAF, enezinkundla zomoya ezingaphezu kwama-85% ezimisiwe; kanye nobufakazi obucacile bokuthi ayikho imali okufanele igcinwe, ihlinzeka ngezithuthukisi ezibalulekile futhi iqinisekise ukuthi abashayeli bezindiza bethu nabasebenzi basemoyeni bathobelana nezimali ezincane/amazinga ekhono okundiza.”
UMarais wengeze ngokuthi zonke izindleko zokuhamba ngendiza nokujabulisa uMongameli, iPhini likaMongameli kanye nazo zonke izihambeli zabo ngezindiza ze-VIP ze-21 ze-Squadron zikhokhwa kwisabelomali se-SAAF esesivele siphelile. “I-SAAF iphucwa uxhaso ukuze ihambisane nesigaba 200(2) soMthethosisekelo esidinga ukuthi i-SANDF ivikele isithunzi sezwe laseNingizimu Afrika nezakhamizi zayo. I-ANC nezinhlaka zayo abagcini ngokuphanga wonke uhulumeni kuphela kodwa kubukeka sengathi benza konke okusemandleni ukuthi i-SANDF, ikakhulukazi kulokhu, iSAAF, iguqe,” usho kanje.
Okhulumela iHhovisi likaMengameli uVincent Magwenya ubikwe yi-IOL ethi i-DA “izama ukudlala imidlalo yepolitiki” nabantu baseNingizimu Afrika yengeza ngokuthi “amanga abhengezwa amaqembu ezombusazwe aphikisayo nezintatheli ezingenangqondo”.
“Umengameli nesekela lakhe bebedinga ukuhamba. Indaba akusona isizathu sokuhamba kwabo. Akukho lutho olungalungile noma olungekho emthethweni uma behambela imihlangano noma imigubho ye-ANC,” kusho uMagwenya.
“I-Presidential Handbook ayisho uhlobo lohambo lwabo okufanele lusekelwe yi-Air Force, ngoba abazange bayeke ukuba nguMongameli kanye nePhini likaMongameli noma ngabe bakuphi,” engeza.
Nakuba kungenzeki njalo eminyakeni yokhetho, kube nenani lezigameko lapho oNgqongqoshe bangaphambili beKhabhinethi bathweswa amacala ngokuhlukumeza okusobala kwendiza yoMbuso ye-SAAF.
Babuyela emuva kuze kufike kuLindiwe Sisulu, obambe isikhundla seKhabhinethi yezokuvikela kanye nomakadebona bezempi phakathi kuka-2009 no-2012, okubikwa ukuthi wasebenzisa izindiza, okuhlanganisa namabhanoyi aphezulu angamasosha noma asetshenziswa yithimba le-SAAF Reserve Force, phakathi kwePitoli neKapa.
UNgqongqoshe wezokuVikela kanye noMakadebona Wezempi phakathi kuka-2014 no-2021, uNosiviwe Mapisa-Nqakula, wazithola esolwa ngendlela efanayo ngo-2016 ngezinsolo zokushushumbisa owesifazane oneminyaka engu-28 ubudala waseBurundi eNingizimu Afrika esebenzisa “imithombo yombuso” ebhekisela endizeni ye-SAAF.
Ngo-2020 wahlawuliswa umholo wezinyanga ezintathu futhi wakhuzwa ngokusemthethweni uRamaphosa ngemuva kokuvumela ithimba le-ANC ukuthi limphelezele ngendiza eqhutshwa yi-SAAF ukuya nokubuya eZimbabwe. URamaphosa uphinde wayalela i-ANC yakhe ukuthi “ibuyisele” uMbuso izindleko zendiza isuka e-AFB Waterkloof iye eHarare ibuye.
Khonamanjalo, ngo-Okthoba 2022 uRamaphosa wabikwa kuMvikeli Womphakathi yi-DA ngokusebenzisa budedengu izinsiza zoMbuso ngemuva kokuba efike emcimbini wokukhankasela i-ANC e-Welkom edolobheni laseFree State e-Welkom egibele indiza enophephela emhlane i-SAAF Oryx.
Discover more from IBUNDA NEWS
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
