
Umholi we-ActionSA uHerman Mashaba usuephumele obala wathi ukukhungatheka kwezakhamizi akusakwazi ukubhekwa njengomsindo wezepolitiki, ukuzonda abantu abavela kwamanye amazwe, ulwazi olungalungile, noma ukucwaswa kwabantu. UMashaba uthi sekufike isikhathi empilweni yesizwe lapho uhulumeni kufanele ayeke ukukhuluma bese uqala ukulalela, esho esitatimendeni sabezindaba.
UMashaba ubhekisele ubebhekise emibhikishweni emelene nabokufika ngokungemthetho, ubumpofu, ubugebengu, omasipala abahlulekayo kanye nenkohlakalo eqhubekayo.
“Konke lokhu kwenzeka kuhulumeni ongakwazi ukuphoqelela imithetho yawo, okuhlanganisa nokwehluleka ukuphatha ukufuduka ngokungemthetho,” esho.
“Uma useNingizimu Afrika ngokungemthetho, awukwazi ukulindela ukuthi izwe limane lamukele ubukhona bakho ngokungemthetho unomphela. Abokufika ngokungemthetho kumele bashiye iNingizimu Afrika. Lokhu akuyona inzondo ngabafokazi. Akukhona ukwenqaba ababaleki abasemthethweni. Akukhona ukwenqaba ukufuduka okusemthethweni.”
Kusukela ngoJuni, uhulumeni umemezele amashumi ezinkulungwane zokubuyiselwa kwabantu kanye nokuxoshwa kwabantu bangaphandle abangenawo amaphepha. Kubikwe nokuthi abantu bangaphandle abangaphezu kuka-4,200 abangenazo izincwadi zokungena babanjwa bezama ukungena kuleli lizwe.
Laba bantu bangene eNingizimu Afrika ngaphandle kwezindawo zokungena ezisemthethweni phakathi kuka-Ephreli noJulayi, kanti cishe abantu abangu-90,000 babuyiselwa ezweni labo. UMongameli uCyril Ramaphosa wamemezela ngoJuni 2026 ukuthi uhulumeni uzoqinisa ukuhlonza nokuxosha abantu bangaphandle abangenazo izincwadi zokungena.
Wanezela ngokuthi i-Border Management Authority ibambe abantu abangaphezu kuka-450,000 abazama ukungena eNingizimu Afrika ngokungemthetho ngonyaka odlule.
“Ngakho-ke, uhulumeni uyazi ukuthi kunenkinga. Lokhu kuphakamisa umbuzo wokuthi kungani eqhubeka nokubonakala emangele lapho abantu baseNingizimu Afrika befuna isinyathelo,” kusho uMashaba.
Ukhulume ngezinga lokungasebenzi eNingizimu Afrika elingu-43.6% kanye neqiniso lokuthi abantu abangaphezu kwezigidi ezingu-12 abangasebenzi ngokusemthethweni.
“Lezi akuzona izinombolo ezingacacile. Ngemuva kwazo zonke izibalo kukhona umuntu waseNingizimu Afrika ofuna umsebenzi. Umuntu osemusha ofunde kodwa ongawutholi umsebenzi,” esho.
“Uhulumeni osazabalaza ukuhlinzeka ngokwanele izigidi zezakhamuzi zakhe angaqhubeka kanjani nokuvumela uhlelo lokufuduka olungaphathwa kahle kangaka?”
UMashaba uthe abantu baseNingizimu Afrika ngabakhokhi bentela abaxhasa ukusebenza kukahulumeni. Nokho, izidingo zabo azibekwa eqhulwini.
“Laba bakhokhi bentela balindele ukuthi uhulumeni wabo ubeke phambili izidingo zabantu abanentela esekela izwe. Lokho akusho ukuthi abantu abafanelekelayo bayakwenqaba ukuvikelwa kobuntu. Kodwa kusho ukuthi bafuna uhlelo olusebenzayo.”
“Lolu hlelo kumele lukwazi ukuhlukanisa phakathi komuntu ofuna indawo yokukhosela yangempela, umuntu ofudukayo osemthethweni nomuntu ongenalo ilungelo elisemthethweni lokuba seNingizimu Afrika.”
UMashaba uthe isinqumo sakamuva seNkantolo Yomthethosisekelo senze le ngxoxo yaba phuthumayo nakakhulu. INkantolo inqume ukuthi izithiyo ezithile zenqubo kuMthetho Wababaleki zingavimbela abantu ukuthi izicelo zabo zokukhosela zihlolwe kahle.
“Ayizange inike wonke umuntu ongena eNingizimu Afrika ngokungemthetho ilungelo elizenzakalelayo lokuhlala lapha. Ayizange inikeze ngokuzenzakalelayo isimo sokuba ngumbaleki noma ukuhlala unomphela. Uhulumeni kumele asebenzise umthetho ngaphandle kokuvumela uhlelo lokukhosela ukuba lube enye indlela lapho ukufuduka okungekho emthethweni kuqhutshekiswa khona.” esho.
Uthe lapho uhulumeni ephinda engazinaki izikhalo ezisemthethweni, ukukhungatheka komphakathi akupheli nje. Kuyakhula.
“Intando yeningi ayilona nje ilungelo lezombusazwe lokubusa ngemva kokhetho. Kuyisibopho sikahulumeni ukuhlala uphendula kubantu phakathi nokhetho.”
“Abantu baseNingizimu Afrika akufanele bacele uhulumeni wabo ukuthi aphoqelele imithetho yokufuduka. Abantu baseNingizimu Afrika akufanele baxolise ngokufuna imingcele evikelekile.”
Wanezela ngokuthi abantu baseNingizimu Afrika akufanele babizwe ngokuthi banenzondo futhi bayazonda abantu bangaphandle ngoba bakholelwa ukuthi labo abangenalo ilungelo elisemthethweni lokuhlala kuleli lizwe kufanele bahambe.
“Abantu sebekhathele ukutshelwa ukuthi balinde kuyilapho izimpilo zabo ziba nzima. Bafuna imisebenzi, ukuphepha, isithunzi, izinsizakalo zokusebenza kanye nohulumeni obabeka kuqala,” esho.
“INingizimu Afrika ayikwazi ukuthwala imithwalo yomhlaba ngenkathi inganaki abantu bayo. Lokhu akukhona ngenzondo. Kumayelana nokubeka abantu baseNingizimu Afrika kuqala.”
Discover more from IBUNDA NEWS
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
